Klimaatverandering: hoe een permacultuurtuin deze zomers wél kan doorstaan
We moeten het hebben over klimaatverandering. En vooral over de gevolgen daarvan.
Eind juni schreef ik op Instagram dat het hier in Frankrijk al meer dan twee weken meer dan 30 °C was, zonder een druppel regen. Die laatste week was het zelfs meer dan 35 °C en de dagen daarna zou de temperatuur niet zakken. Ze voorspelden dat de thermometer de 40 °C zou aantikken, temperaturen die soms in augustus voorkomen, maar zeker niet eind juni. Ook in Nederland en België was het al dagen snikheet.
Little did I know dat een week later 15 hectare natuur naast ons dorp zou afbranden.
Kronkels in de straalstroom
Niet alleen bij ons waren er natuurbranden, in heel Frankrijk was er deze zomer brand. En ook andere Europese landen zoals Nederland, België en Spanje werden getroffen. Europa stond letterlijk in de fik.
Het was een erg warme, droge zomer. En dat was het de laatste dagen van september nog steeds, warm en droog. Hoewel het eigenlijk al herfst is, was het hier vorige week nog 30 °C. En de natuur is nog lang niet hersteld, want afgelopen week stond er helaas weer een stuk natuur net buiten ons dorp in brand.
De hitte en droogte tijdens deze zomer kwamen vanwege een haperende straalstroom, die dankzij een kronkel langdurige hete lucht uit het zuiden aanvoerde. Zulke vertragingen van de straalstroom ontstaan doordat het verschil in temperatuur tussen de noordpool en de evenaar steeds kleiner wordt. Het noordpoolgebied warmt namelijk sneller op dan de evenaar.
En dat komt wel degelijk door de mens.
De reguliere landbouw en eenjarige planten
De reguliere landbouw, maar ook gewone tuinen en moestuinen zijn in zulke hete en droge periodes eigenlijk niet houdbaar. Kraan-, grond- of slootwater gebruiken om eenjarige planten mee te besproeien maakt het watertekort alleen maar erger en de kwaliteit van het water alleen maar slechter.
In periodes van extreme droogte en warmte daalt het grondwaterpeil, waardoor bomen en planten het steeds lastiger krijgen. Daarnaast raken door verdamping sloten en ook de aarde op het land steeds zouter en vervuilder, omdat zouten en chemische troep steeds geconcentreerder worden.
Eenjarige planten besproeien met water dat eigenlijk hard nodig is om onze natuur te behouden en om duurzamere voedselsystemen een kans te geven, is daarom een probleem dat we moeten oplossen.
'Slow it, spread it, sink it'
Het goede nieuws is: we kunnen dit probleem oplossen. Permacultuur creëert namelijk eetbare tuinen die de klimaatverandering aankunnen.
Water is in een permacultuurontwerp een van de belangrijkste aspecten, en laat het nu net water zijn waar we in de steeds drogere zomers een tekort aan hebben, en in het natte najaar een teveel. Het doel van elke permacultuurtuin is om dit water zo lang mogelijk vast te houden, in plaats van het zo snel mogelijk af te voeren via het riool zoals we zien in onze steden en dorpen. Een van de belangrijkste principes binnen permacultuur is dan ook:
“Slow it, spread it, sink it”.
- Slow it: Vertraag de snelheid van het regenwater. Dit kan op verschillende manieren, maar de beste manier is met vegetatie. Over een kale bodem of harde ondergrond stroomt het water meteen weg. Bomen en planten vertragen het afstromende regenwater en hun wortels in de bodem nemen het water op.
Ook swales, geulen, terrassen en dammen zijn goede manieren om het afstromende regenwater te vertragen.
- Spread it: Zorg dat water de ruimte krijgt om zich gelijkmatig over het land of de tuin te verspreiden, zodat het niet op één plek hard wegstroomt en schade aanricht, maar gebruikt kan worden voor andere doeleinden, zoals het aanvullen van het grondwater en het water geven van planten of dieren.
Denk hierbij aan het opvangen van regenwater van daken met behulp van regenwatertonnen, wadi’s en vijvers.
- Sink it: Geef het water de tijd en mogelijkheid om in de grond te dringen, wat de grondwaterstand aanvult en de planten voedt.Regentuinen en waterdoorlatende straatstenen zijn een goede manier om dit te doen.
De mantra “slow it, spread it, sink it (store it, share it)” is eind jaren negentig bedacht door Brock Dolman van de OAEC, toen hij zag dat er een verband bestond tussen de principes van permacultuur en het beheer van regenwater. Check zijn TEDx talk uit 2012 voor meer info.
In onze eigen tuin passen we deze principes ook toe. Zo hebben we onder andere swales aangelegd om regenwater op te vangen en langzaam in de bodem te laten zakken, mulchen we om de bodem langer vochtig te houden en vangen we regenwater op van de schuur en het kippenhok. Het zijn vaak relatief eenvoudige maatregelen, maar samen zorgen ze ervoor dat we het water dat in natte periodes valt zo lang mogelijk in onze tuin kunnen houden en er in droge periodes profijt van hebben.
Iedere tuin is echter anders en vraagt daarom om een andere aanpak. Soms zijn een paar gerichte aanpassingen al genoeg om water beter vast te houden; in andere gevallen is het beter om de hele tuin opnieuw te bekijken. Als permacultuurontwerper en -consultant help ik mensen om hun eigen tuin zo in te richten dat water zo lang mogelijk wordt vastgehouden en de tuin beter bestand is tegen droogte en hitte.
Zo maak je water, dat vaak als een probleem wordt gezien, door middel van bewust ontwerp tot een oplossing voor vele problemen die gepaard gaan met klimaatverandering.
Een permacultuurtuin = de klimaatverandering serieus nemen (en andersom!)
Regenwater kan dus op veel verschillende manieren zo lang mogelijk worden vastgehouden in de tuin. Vijvers, dammen, swales, regenwatertonnen en wadi’s, maar ook mulchen, wat ervoor zorgt dat de aarde minder snel uitdroogt, en meerjarige groenten en bomen planten: het is allemaal ontzettend nuttig om ervoor te zorgen dat je tuin zo’n hete, droge zomer wel doorstaat. Hoe meer water je in de tuin weet vast te houden, hoe beter je tuin bestand is tegen langdurige droogte en hitte.
Door je tuin zo in te richten dat water wordt opgevangen, vertraagd en vastgehouden, maak je hem niet alleen weerbaarder tegen droogte en hitte. Je creëert tegelijkertijd een gezonde, levende tuin die niet afhankelijk is van kraanwater en waarin bodem, planten en dieren samen zorgen voor een veerkrachtig ecosysteem dat je voorziet van gezonde voeding.
Wie het nut hiervan inziet en het toepast, neemt de klimaatverandering écht serieus.
Dit delen:
